Bóng đèn CWF Philips TL-D 33W/33-640 và metamerism

Hai mẫu giống nhau, một nguồn sáng làm chúng tách ra

Hai mẫu vải cùng mã màu có thể trông giống hệt trong phòng duyệt và lệch tông ngay khi đặt dưới đèn tuýp cửa hàng. Hiện tượng đó gọi là metamerism, và nó là lý do khoang CWF có mặt trong tủ so màu.

Bóng đèn CWF Philips TL-D 33W/33-640 phát xạ vùng trắng mát khoảng 4.000K với phổ gián đoạn đặc trưng của huỳnh quang. Dạng phổ này làm lộ những cặp màu mà ánh ban ngày che đi.

Thông số kỹ thuật

• Model: Philips TL-D 33W/33-640
• Loại bóng: tuýp huỳnh quang T8, ánh sáng CWF (Cool White)
• Mã màu: 640 (nhóm hoàn màu 6x theo cách đánh mã của Philips), nhiệt độ màu khoảng 4.000K
• Công suất: 33W
• Chân đui: G13 (2 chân), đường kính tuýp T8 (26 mm)
• Chiều dài: khoảng 1,2 m
• Thông tin trên tem: PHILIPS TL-D 33W/33-640, YZ36RL25, COOL WHITE, TIS 956-2557, MADE IN CHINA

Ứng dụng thực tế

Metamerism hình thành thế nào

Hai vật thể là metamer khi phổ phản xạ khác nhau nhưng cho cùng một cảm giác màu dưới một nguồn sáng. Đổi nguồn, cảm giác màu tách ra và người kiểm nhìn thấy hai màu khác nhau.

Trong sản xuất, metamerism xuất hiện khi đổi pigment, đổi nhà máy nhuộm hoặc pha màu bằng hai công thức. Mắt người không đọc được phổ, chỉ đọc kết quả dưới nguồn đang chiếu vào mẫu.

Vì sao CWF bắt lỗi tốt hơn D65 với một số cặp màu

Ánh ban ngày có phổ liên tục nên hai mẫu metamer thường được san phẳng và trông gần nhau. CWF có phổ gián đoạn, gồm các vạch hẹp của hơi thủy ngân chồng lên dải phosphor.

Những vạch này tạo ra vùng bước sóng mạnh yếu không đều. Mẫu phản xạ tốt đúng vùng mạnh sẽ nổi hơn mẫu phản xạ tốt ở vùng yếu, và chênh lệch hiện ra rõ.

Không có nguồn nào bắt được mọi cặp metamer. CWF có xác suất phát hiện cao với một nhóm màu nhất định, nên nó nằm trong bộ ba D65, CWF và A chứ không đứng một mình.

Nhóm màu dễ lộ dưới CWF

• Xanh lá và xanh rêu: hai công thức pigment khác nhau dễ lệch tông ở vùng chuyển sắc.
• Trắng có chất tăng trắng quang học: CWF kích hoạt chất này khác D65 nên độ trắng nhảy rõ.
• Màu tối và bề mặt nhám: lượng ánh phản xạ thấp nên chênh lệch nhỏ cũng đổi cảm giác màu.

Ví dụ: hai lô mực in trên bao bì

Xưởng in carton nhận hai lô mực xanh lá cho cùng một mã màu của khách. Trên bàn duyệt dưới D65, hai tờ in gần như trùng nhau, chênh lệch nằm trong mức người duyệt chấp nhận.

Đặt hai tờ vào khoang CWF, lô thứ hai ngả vàng rõ ở vùng chuyển sắc, còn lô đầu vẫn giữ độ xanh. Lô sau dùng pigment gốc khác, phổ phản xạ lệch đúng vào vùng CWF nhấn mạnh.

Kết quả được ghi theo hướng: lô hai chỉ đạt dưới D65, không đạt dưới CWF, nên phải đối chiếu lại với khách trước khi in hàng loạt. Nếu xưởng chỉ kiểm một nguồn, lỗi này đi thẳng ra thị trường.

Cách ghi nhận khi phát hiện lệch

Ghi cặp mẫu, nguồn sáng phát hiện lệch, mã bóng và tên người kiểm. Ảnh chụp trong tủ chỉ có giá trị tham khảo vì máy ảnh tự cân bằng trắng, nên biên bản phải dựa trên quan sát trực tiếp.

Khi phát hiện lệch, xử lý từ gốc: yêu cầu nhà cung cấp giữ đúng pigment hoặc chấp nhận dung sai đã thống nhất. Đổi nguồn sáng để mẫu trông đẹp hơn là cách che lỗi, không phải cách duyệt màu.

Một lưu ý về cách đọc kết quả

Metamerism không luôn là lỗi. Có cặp mẫu lệch dưới CWF nhưng đạt dưới D65 vì phép đo màu của khách chỉ ràng buộc theo điều kiện ban ngày.

Việc của người kiểm là ghi lại nguồn nào cho kết quả nào, rồi đối chiếu với điều kiện ghi trong hợp đồng. Kết luận chỉ có nghĩa khi đi kèm nguồn sáng cụ thể.

Lưu ý khi sử dụng và bảo dưỡng

• Bật khoang CWF vài phút trước khi so, vì bóng huỳnh quang cần thời gian ổn định quang thông.
• Giữ mẫu ở cùng vị trí và cùng góc nhìn khi đổi nguồn; đổi vị trí làm sai lệch phép so.
• Không trộn tuýp đã cũ với tuýp mới trong cùng khoang; hai tuýp lệch tuổi cho hai nền sáng khác nhau.
• Vệ sinh thân bóng và chóa bằng vải mềm; bụi làm giảm lượng sáng và che mất chênh lệch nhỏ.
• Thu gom tuýp hỏng riêng vì bóng huỳnh quang chứa thủy ngân.

Kết luận

Metamerism không phải lỗi của người kiểm mà là giới hạn của việc đánh giá màu dưới một nguồn duy nhất. Khoang CWF đưa vào quy trình để nhìn thấy phần mà D65 che khuất.

Bóng Philips TL-D 33W/33-640 giữ vai trò đó nhờ mã 640 và vùng 4.000K, nhưng chỉ khi khoang đèn được bảo trì và kết quả được ghi lại đầy đủ. Một cặp mẫu lệch dưới CWF là thông tin, không phải phiền toái.