Bóng đèn Inca A 60W cho tủ Tilo: 4 nguyên lý ánh sáng 2856K

Vì sao một sợi vonfram lại trở thành thước đo màu

Đèn LED có thể tạo ra ánh sáng trông rất giống bóng sợi đốt, nhưng không được dùng cho khoang A của tủ so màu. Lý do không nằm ở cảm nhận mà ở định nghĩa vật lý của nguồn sáng A.

Bóng đèn Inca A 60W cho tủ so màu Tilo dùng dây vonfram, đạt CIE Illuminant A ở 2856K, CRI xấp xỉ 100. Nhãn trên bóng trong ảnh đọc được 3nh Lighting, A Lamp, Halogen A ở mức 60W. Bốn nguyên lý dưới đây giải thích vì sao 2856K quan trọng đến vậy.

Thông số kỹ thuật

• Mã sản phẩm: Inca A – 60W
• Loại bóng: sợi đốt vonfram / halogen dạng A, chuẩn CIE Illuminant A
• Công suất: 60W
• Điện áp: 120V / 220V – 230V tùy bộ nguồn tủ Tilo (T60, P60, Color Light Box)
• Nhiệt độ màu: 2856K
• Chỉ số hoàn màu (CRI): xấp xỉ 100
• Đui: xoáy E27, một số dòng dùng chân cắm
• Tuổi thọ: 1.500 – 2.000 giờ

Bốn nguyên lý

Nguyên lý 1 — Phổ vật đen và vì sao là 2856K

Mọi vật có nhiệt độ trên không độ tuyệt đối đều phát xạ, và dạng phổ phát xạ chỉ phụ thuộc nhiệt độ. Một vật đen lý tưởng nung ở 2856K cho ra đường cong liên tục, không có đỉnh nhọn, trải từ vùng tím sang hồng ngoại.

CIE lấy chính đường cong đó làm định nghĩa cho Illuminant A. Nghĩa là nguồn A không phải một màu được pha ra, mà là một trạng thái nhiệt có thể tái tạo bằng dây vonfram. Dây vonfram nóng sáng ở đúng nhiệt độ ấy sẽ phát ra đúng phổ ấy, và mọi sai lệch nhiệt độ đều kéo theo sai lệch phổ.

Nguyên lý 2 — CRI xấp xỉ 100 đo điều gì

CRI so màu của một bộ mẫu thử dưới nguồn cần kiểm với màu của chính bộ mẫu đó dưới nguồn chuẩn cùng nhiệt độ màu. Điểm 100 nghĩa là hai kết quả trùng nhau hoàn toàn.

Nguồn sợi đốt đạt gần 100 vì bản thân nó chính là nguồn tham chiếu cho vùng nhiệt độ thấp. Đây là lý do CRI của bóng Inca A được ghi là xấp xỉ 100 chứ không phải một số tuyệt đối: sai số nằm ở phép đo, không nằm ở nguyên lý.

Một nguồn có CRI thấp đang bóp méo chính mẫu cần đánh giá, và kết luận đưa ra sẽ sai theo hướng không xác định.

Nguyên lý 3 — Metamerism hình thành thế nào

Hai vật có thể phản xạ ánh sáng theo hai đường cong phổ khác nhau mà vẫn cho cùng một cảm nhận màu dưới một nguồn cụ thể. Hiện tượng đó gọi là metamerism, và nó là lý do tồn tại của tủ so màu.

Khi đổi nguồn, hai đường cong phổ nhân với phổ nguồn theo hai cách khác nhau nên kết quả tách ra. Một cặp mẫu khớp hoàn toàn dưới D65 có thể lệch rõ dưới 2856K, và một cặp khớp dưới A vẫn có thể lệch dưới TL84.

Điều này giải thích vì sao quy trình kiểm màu nghiêm ngặt yêu cầu ít nhất ba nguồn. Không nguồn nào đủ để kết luận một mình.

Nguyên lý 4 — Vì sao nguồn A buộc phải là bóng sợi đốt

LED trắng tạo ánh sáng bằng cách kích phosphor, nên phổ có đỉnh xanh lam của chip và một gò rộng do phosphor phát lại. Đường cong đó có chỗ trũng và chỗ gãy, không liên tục như phổ nhiệt.

Với metamerism, chỗ trũng chính là điểm mù. Hai mẫu khác nhau có thể trùng nhau đúng ở vùng phổ LED thiếu, nên trông giống nhau dù bản chất khác. Bóng sợi đốt phát xạ ở mọi bước sóng trong dải nhìn thấy nên không có điểm mù đó.

Đây là lý do ba khoang còn lại của tủ Tilo có thể dùng đèn chuyên dụng hoặc LED hiệu chỉnh, riêng khoang A thì không.

Trải nghiệm thực tế

Một xưởng sơn tĩnh điện ở Long An nhận đơn 800 khung nhôm cho tủ điện công nghiệp, màu ghi sáng theo một mã RAL thống nhất. Bột sơn lấy từ hai nhà cung cấp vì đơn gấp, cả hai đều xác nhận đúng mã. Lúc lắp ráp, kỹ thuật viên thấy hai lô lệch nhau nhưng không giải thích được.

Đưa hai mẫu vào khoang A của tủ Tilo, lô thứ hai hiện ra ngả xanh rõ rệt trong khi lô đầu giữ tông trung tính. Nguyên nhân là hai lô bột dùng pigment gốc khác nhau, khớp nhau dưới D65 nhờ cấu hình phổ trùng ở vùng đó nhưng tách ra dưới 2856K.

Xưởng phải sơn lại 300 khung và đổi quy định: mọi lô bột sơn mới phải duyệt qua khoang A trước khi vào dây chuyền.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao không dùng bóng 2700K hay 3000K thay cho 2856K?

Vì Illuminant A được định nghĩa ở đúng 2856K. Bóng 2700K hay 3000K lệch vài trăm Kelvin, đủ để phổ dịch và kết quả không còn đối chiếu được với phòng lab khác.

CRI 100 có nghĩa là màu hiển thị đúng tuyệt đối?

Không. CRI chỉ so với nguồn chuẩn cùng nhiệt độ màu, và bộ mẫu thử có giới hạn. Một nguồn CRI 100 vẫn cho cảm nhận khác nguồn khác nếu nhiệt độ màu chênh.

Bóng sợi đốt có phát tia UV ảnh hưởng đến mẫu không?

Có phát một lượng nhỏ, ít hơn nhiều so với đèn huỳnh quang. Với mẫu nhạy sáng, không nên để mẫu trong khoang A lâu hơn mức cần thiết.

Tủ Tilo có cần hiệu chuẩn lại khoang A theo thời gian?

Không cần hiệu chuẩn quang học, nhưng cần thay bóng đồng loạt theo lịch. Bóng già làm phổ dịch, và đó là dạng lệch không nhìn ra bằng mắt.

Liên hệ

LIÊN HỆ CHÚNG TÔI ĐỂ NHẬN TƯ VẤN CHUYÊN NGHIỆP VÀ BÁO GIÁ CỤ THỂ THEO YÊU CẦU

CÔNG TY TNHH CÔNG NGHỆ DỊCH VỤ GIA HUY

Số 1, Đường N5 (Khu nhà vườn liền kề Ba Son), Khu phố Phước Hiệp, Phường Long Phước, TP Hồ Chí Minh, Việt Nam

NGUYỄN ĐÌNH ANH — 090 127 1494 — congnghegiahuy@gmail.com